کتاب اوقات فراغت و گردشگری

تمدن فراغت

از واژه‌هایی که در ادبیات فراغت و گردشگری مورد استفاده قرار می‌گیرد، یکی هم تمدن فراغت است. مراد از تمدن فراغت، تمدنی است که مقدمات آن درحال شکل‌گیری بوده و می‌رود که در آینده به‌صورت یک تمدن جدید در جوامع انسانی مطرح شود. پیدایش این واژه در ادبیات فراغت و گردشگری از آنجا ناشی می‌شود که طی نیم قرن اخیر فراغت و چگونگی گذران آن، به‌ویژه در جوامع صنعتی، جایگاه و اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

می‌دانیم که در دهۀ 80 قرن نوزدهم، یعنی درحدود سال‌های 1880 میلادی، کارگران روزانه 14 ساعت یا هفته‌ای 84 ساعت کار می‌کردند. بنابراین تنها روزی را که تعطیل بوده و از کار فراغت داشتند، روزهای یکشنبه بود که بخشی از آن هم برای مراسم مذهبی در کلیسا می‌گذشت. با تحولاتی که طی سال‌های بعد از جنگ دوم جهانی به وجود آمد، ساعات کار هفتگی کارگران و کارکنان مؤسسات پیوسته کاهش یافت و در نیمۀ دوم سدۀ بیستم میلادی به کمتر از 40 ساعت در هفته رسید. امروز به‌طور متوسط، کاربرداران براساس قانون کار حدود 160 تا 168 ساعت در ماه کار می‌کنند و همزمان با آن سالانه حدود 24 تا 30 روز مرخصی قانونی دارند. با پیشرفت تکنولوژی و تغییر در نظام کار پیش‌بینی می‌شود که زمان کار هفتگی فعلی از 40 ساعت در هفته به حدود 24 ساعت یا سه روز در هفته کاهش یابد. در چنین شرایطی این سؤال مطرح می‌شود که اگر کارکنان برای تأمین معاش خود تنها به سه روز کار کردن نیاز داشته باشند، چهار روز دیگر هفته را چگونه باید بگذرانند. این سؤال از دغدغه‌های مهم مدیران در کشورهای صنعتی است. چنانچه تمهیداتی برای گذران چهار روز فراغت در هفته اندیشیده شود و سازوکارهای آن فراهم شود، مردم وقت بیشتری برای گذران اوقات فراغت در اختیار خواهند داشت و سازمان‌های فضایی که بتوانند به این نیاز فزاینده پاسخ گویند، ابعاد کالبدی و فیزیکی وسیع‌تری را در سطح شهرها و نواحی غیرشهری به خود اختصاص خواهند داد. مدنیتی که از اين سازمان‌یابی فراغت در عرصۀ کشورها و مناطق بوجود خواهد آمد، چشم‌انداز زیست و معیشت کنونی را به‌شدت دگرگون خواهد کرد. به عبارت دیگر فضاهای فراغتی در کنار فضای شهری، روستایی، صنعتی و خدماتی، سهمی بیشتر خواهند داشت و منظر زیست و معیشت از این ساخت‌و‌سازهای فراغتی و فعالیت‌ها و آمدوشد های مرتبط با آن به‌شدت متأثر خواهند شد. در چنین شرایطی پیش‌بینی می‌شود، تمدن جدیدی بوجود آید که به آن تمدن فراغت گفته می‌شود. این تمدن تمامی عناصر تشکیل‌دهندۀ فضاهای جغرافیایی را از خود متأثر خواهد ساخت.