کتاب آداب وفنون نقاشی وکتاب آرایی

کتاب آداب و فنون نقاشی و کتاب آرایی نوشته ایو پورتر با ترجمه زینب رجبی, توسط انتشارات فرهنگستان هنری با موضوع هنر, نسخه های خطی و آداب کتاب آرایی, حوزه هنر و خلق آثار هنری به چاپ رسیده است.

متن اصلی کتاب به زبان فرانسه و با عنوان1 Peinture et arts du livre میلادی منتشر شد و سپس با عنوان2 painting and books painters به زبان انگلیسی توسط خانم زینب رجبی به فارسی ترجمه شده است. موضوع اصلی کتاب معرفی اجزاء و چگونگی ساخت یک نسخه خطی در شرق جهان اسلام است. در این مقاله ضمن معرفی ایو پورتر، کتاب یادشده، از محتوا تا ترجمه مورد بررسی قرار گرفته است. 

بسیاری از نسخ خطی موجود در سراسر جهان، مزین به نگاره ها و مجالس پر رنگ و نگار است. نقش های مذهب، مرصع، اسلیمی و ختایی، به نسخ ایرانی جلوه و اعتبار بخشیده اند. نفاست و ارزش یک نسخه خطی، در گذشته، مدیون محتوا و اطلاعات کتاب شناسی اثر بود و امروزه عمدتاً به اعتبار جنبه های نسخه شناسی (خط، آرایش نسخه، جلد، عطف و کاغذ) آن است. بررسی سیر تحول کتاب آرایی ایران و هند از پیش تا پس از اسلام، بهترین راه برای آشنایی با تکامل این فن و اصول و آداب آن است. چه خاصیتی در نقاشی و کتاب آرایی ایران وجود دارد که آن را شاخص و ماندگار کرده است؟
 کیفیت رنگ ها و ظرافت تصاویر و نقش ها، ساخته و پرداخته ی دست کدام هنرمند و کارگاه نگارگری بوده است؟ نسخه های خطی ارزشمند و پرآرایه، پیرو کدام اصول، تناسبات و طرح ها به این پایه از چشم نوازی و زیبایی رسیده اند؟ آیا شیوه ها و فنون نقاشی و کتاب آرایی در طول ادوار مختلف دستخوش تغییر بوده است؟
 نسخه ها چگونه و در کدام کارگاه ها تولید می شدند؟ مواد سازنده ی نسخه ها چگونه تهیه می شدند؟
تقسیم کار در کارگاه های تولید نسخه به چه ترتیبی بوده است؟ این کتاب تا حد زیادی پاسخگوی این قبیل پرسش ها بوده و جزو نخستین تألیفات در زمینه ی آشنایی با نقاشی های به کار رفته در نسخه های خطی و آداب کتاب آرایی است. نویسنده ی کتاب که خود در حوزه هنر و خلق آثار هنری فعالیت دارد، آن را نخست به عنوان رساله ی دکتری نوشته و سپس در قالب کتاب، تکمیل و منتشر کرده است. تاکنون، کتاب های بسیاری در زمینه ی ادبیات و تاریخ ایران به چاپ رسیده است، اما کمتر به فیزیک و اجزای نسخه ها به صورت تخصصی و به اصطلاحات رایج آن پرداخته شده است؛ بنابراین ارزش این پژوهش برجسته، روشن و ستودنی است و می تواند به عنوان یک منبع ارزشمند در پژوهش های مشابه مورد استفاده قرار گیرد. با این حال همچون بسیاری از تألیفات مستشرقین و ایران شناسان خارجی در باب هنر، فرهنگ و صنایع ایران، خالی از کم اطلاعی نیست،در ادامه به نمونه هایی از نقاط قوت و ضعف کتاب و ترجمه پرداخته می شود. 

معرفی مباحث کتاب آداب و فنون نقاشی و کتاب آرایی

1. بومها
2. کاغذهای تزیینی
3. صفحه آرایی و ترکیب بندی
4. نقاشی
5. موضوعات نگاره ها
6. صحافی و اعمال خاص آن
7. دیوار نگاره ها و سفالینه ها: شباهت
8. هنرمندان
9. کارگاه هنری: کارکرد و تقسیم کار
10. کتابخانه ها